شرح حضرت آیت الله خامنه ای بر حدیث مکارم الاخلاق

مشهد در سال 1352 شمسی، چند ماهی شاهد فعالیت پرشور مسجدی تازه ساز در جوار حرم حضرت رضاعلیه السالم بود. نمازهای ظهروعصر و گاهی مغرب و عشای مسجد کرامت، هرکدام گویا یک مجلس خـاص بـود که افـراد را بـرای استفاده از مباحث استاد آن جلسه، به خود جذب می کرد. این اقبال مردم و شلوغی غیرعادی نماز و سخنرانی های روزانۀ یک مسجد، چیزی نبود که در ایام اوج خفقان پهلوی،از کنار آن بگذرند؛ آن هم وقتی امام جماعت مسجد، سابقۀ پنج بار بازداشت به جرم مبارزات انقلابی داشته باشد!مسجد و برنامه هایش را تعطیل کردند و امام جماعت را ممنوع المنبر و بعد از مدتی، بازداشت و روانۀ زندان ساواک.ار آن دوران چند ماه و مباحث ارزشمندی که (استاد سید علی آقای خامنه ای) با روش و بیان و نگاه جدید در مسجد کرامت مطرح کردند،چند قطعه صوتی مانده که حقیقتاٌ غنیمت هستند.و یک مجموعه از آنها حدود بیست جلسه ای است که حدیث امام صادق در بیان دوازده صفت از مکارم اخلاق را شرح داده اند.

کتاب «حدیث مکارم اخلاق» کتابی است اخلاقی، در شرح و تبیین حدیثی از امام صادق علیه‌السلام، که در آن ده صفت از صفات پیامبر اکرم را بیان کرده‌اند؛ یقین، قناعت، صبر، شکر، حلم، حسن اخلاق، سخاوت، غیرت، شجاعت، و مروّت. این  کتاب دربردارندۀ متن جلساتی است که مقام معظّم رهبری در سال 1352 شمسی در مسجد کرامت مشهد داشته‌اند، و در آن جلسات این روایت را خوانده، و این صفات را شرح داده‌اند. البته، برای تکمیل مباحثی که ضبط نشده‌ بوده، و رفع نواقص جلسات، روایت‌هایی از احادیث دروس خارج فقه دوران رهبری معظّم‌له، به کتاب اضافه شده است. کتاب حدیث مکارم الاخلاق در یازده فصل و مطابق صفاتی که در حدیث ذکر شده تنظیم شده است.

در بخشی از کتاب می خوانیم:
بخشش پسندیده  
«في الكافي عَنِ الباقِرِ ... قالَ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ : طُوبَى لِمَن أَنفَقَ القَصَدَ وَ  بَذَلَ الفَضْلَ وَ أَمْسَكَ قَولَهُ عَنِ الْفُضولِ وَ قَبيحِ الفِعْلِ.»
خوشا به حال آن کسی که هزینه کرد اومیانه روانه ،باشد نه اسراف و تبذیر و نه  امساک هر دو طرف قضیه از طرف شرع مقدس مطرود است.خدای متعال در قرآن به پیغمبرش می فرماید: «وَ لا تَجْعَل يَدَكَ مَغلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطها كُلَّ  البسط» ؛ در انفاق برای خدا هم این طوری عمل کن افراط و تفریط نکنید، میانه روی؛ میانه روی در خرج کردن. این را باید ما به صورت یک فرهنگ ملی در بیاوریم قرآن می فرماید: «وَالَّذِينَ إِذا أَنفَقُوا» کسانی که وقتی می خواهند خرج کنند، «لم يُسْرِفُوا وَلَم يقتروا» نه اسراف می کنند، زیاده روی نمی کنند، نه تنگ می گیرند و با فشار بر خودشان، زندگی می کنند؛ نه اسلام این را هم توصیه نمی کند اسلام نمی گوید که مردم بایستی با ریاضت و زهد آن چنانی زندگی کنند؛ نه معمولی زندگی کنند متوسط زندگی کنند.  
البته گاهی افراد میانه را با ملاحظه آن سطوح عالی عالی حساب می کنند، می گوین:د زندگی ما هم میانه است، در حالی که میانه نیست! «أَنفَقَ القصد» یعنی  ببینید آن چیزهایی که برای یک زندگی متعارف و معمول مورد نیاز است، شاید ضروری هم نیست نمی گوییم حتماً به حد ضرورت اکتفا کند. فرض بفرمایید گاهی اوقات سفر رفتن جزو شئون و نیازهای یک خانواده است در حالی که ضروری هم نیست؛ «قصد» شامل اینهاست. پس درخرج کردن مال میانه رو باشد زیادی خرج نکند زیادی هم امساک نکند و آنچه از این خرج میانه روانه زیاد می آید، این را در راه خدا انفاق کند بدهد به کسانی که نیاز دارند یا به جاهایی که نیاز هست.  
«يَسْأَلُونَكَ ماذا يُنفِقُونَ قُلِ العَفْوَ» عفو را معنا کردند به همین چیزهایی که زیادی در زندگی است. البته این واجب نیست فراتر است از انفاقات شرعی واجب، این واجب نیست اما این یک امتیاز است که زیادی را بدهد.  
دیگر اینکه خودش را از زیاده گویی باز بدارد. گاهی در جایی که نباید حرف بزند، حرف می زند، این زیاده گویی است. جایی که نباید اظهار نظر بکند، اظهار نظر می کند، این زیاده گویی است. برای بیان یک مطلب، شاخ و برگ زیادی می آورد این زیاده گویی است.  
از کارهای زشت نیز امساک کند - لابد مراد از این «قبیح» محرم شرعی نیست، والا آن حرام است، انجام بعضی از اعمال در شرع حرام است - یعنی کارهایی که به حسب متعارف مردم،کارهای زشتی است،کارهای نامناسبی است،از اینها هم صرف نظر و امساک کند.

برگرفته از صفحات 241 الی 243 کتاب