در آغوش نیل

کتاب "در آغوش نیل"مروری جامع بر موضوع سنت های الهی در اندیشه ی حضرت آیت الله العظمی شهید سید علی خامنه ای 

در بخشی از کتاب می خوانیم:

هماهنگی سنتهای الهی با فطرت انسان، قوانین تشریعی و تکوینی
میثاق فطرت و سرشت طبیعی انسان از لحاظ پذیرش عبودیت خدا و نفى عبودیت غير خدا، منطبق با ساخت طبیعی عالم است و بنابراین همه ی احکام و مقرراتی که در تشریع، یعنی در رابطه ی دین و رابطه ی خدا و انسان بر عهدهی انسان گذاشته میشود، منطبق با فطرت انسان است؛ این احکام و مقررات دقیقاً با حرکت و جریان حوادث گردش حوادث در عالم تکوین، برابر و منطبق است؛ یعنی با قوانین قواعد طبيعي تطبيق میکند... وقتی که ساختمان انسان، خلقت انسان را در آیات کوتاه بسیار پر مغز و عمیق اول سوره ى الرحمان میخوانیم، «الرَّحْمَنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ * خَلَقَ الْإِنسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ» ، مي بينيم که در اول سوره ی الرحمان، آیات برخی ناظر به ساختمان انسان و خصوصیات انسان است و اصل ساختن انسان و خلقت انسان، و بعضی ناظر و حاکی از بعضی از پدیده های طبیعت است. «الشمس وَ الْقَمَرُ بِحُسْبَانِ» ؛ خورشید و ماه بر طبق یک حساب حرکت میکنند، بر مبنای یک حساب قرار دارند؛ یک اندازه گیری؛ یعنی همان که ما به آن میگوییم قانون طبیعی؛ یک روال طبیعی دارند. «وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدَانِ» ؛ یعنی گیاه ها و درختان سجده میکنند؛ که پیدا است معنای سجده کردن، سجده کردن ظاهری مثل سجده کردن انسان در حال نماز نیست؛ بلکه به معنای خضوع و تسلیم این پدیده های طبیعی در مقابل خدا و حرکت آنها بر طبق روال قوانینی است که خدای متعال در طبیعت معین کرده. بعد بلافاصله میفرماید: «وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا»؛ و آسمان را برافراشت؛ «وَ وَضَعَ الْمِيزَانَ» ؛ و میزان را نهاد؛ میزان یعنی ترازو؛ ترازو مال چیست؟ تراز و دیگر مال درخت و آسمان و خورشید و ماه نیست مال انسان است؛ یعنی میزان و وزن و تشخیص نیک و بد کاری که انسان ممکن است انجام بدهد.
«وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِيزَانَ أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ» ؛ این کارها را کرده که چه؟ آفرینش خورشید و ماه و حسابگری در این آفرینش و آفرینش انسان و بعد نهادن میزان برای چیست؟ پاسخ این است «أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ» ؛ که در میزان طغیان و تجاوز نورزید؛ یعنی از آن روال و قانون و قاعده تخطی نکنید؛ کدام قاعده؟ قاعده ی در طبیعت و قاعدهی در تشریع؛ هر دو؛ این همسانی قوانین حاکم بر طبیعت با قوانین حاکم بر انسان در طبیعت و در تاریخ و هماهنگی میان این دو با تشریع، یعنی مقرراتی که دین برای انسان معین میکند، این را میفهمیم؛ لذا پشت سرش میگوید: «وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِشط»؛ و به پا دارید وزن را؛ وزن یعنی اندازه؛ همان که میزان برای مشخص کردن او است؛ «وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ» ؛ و اندازه را اقامه کنید، به پا دارید به قسط، از روی قسط و عدل؛ یعنی در کل این نظام آفرینش، این یک حقیقت بسیار با عظمت و مهمی است که هر آنچه به صورت مقررات و قوانین و احکام برای انسان از سوی دین معین میشود، دقيقاً منطبق است با قواعد و قوانین طبیعی حاکم بر جهان و نیز قواعد و قوانین طبیعی حاکم بر انسان قواعد تاریخی و غیره.
ما میخواهیم در این دنیا زندگی کنیم؛ یعنی بشر میخواهد در این دنیا زندگی کند؛ چگونه زندگی کند؟ باید قوانینی وجود داشته باشد. حالا اگر من و شما که میخواهیم در این مجموعه ی عظیم زندگی کنیم، یک سلسله قوانین موضوعه به ما داده بشود که این قوانین موضوعه منطبق با قوانین طبیعی این آفرینش باشد، در نتیجه ما راحت زندگی خواهیم کرد.
اگر شما که در دریا میخواهید بروید، از قانون دریا هیچ نمیدانید، از طبیعت دریا از همین جزر و مد و حرکت آب و باد و بادبان و این حرفها هیچ نمیدانید اما آن کسی که میداند، روی کاغذ مینویسد و میگوید آقا! شما سوار این قایق میشوید، این پارو را این جوری حرکت میدهید فرض کنید وقتی که دیدید فلان جور بادی حرکت کرد این بادبان را از این طرف میبندید؛ وقتی فلان وضعیت پیش آمد، این کار را میکنید؛ به شما فرمول میدهد؛ شما سوار میشوید با این فرمول راه می افتید. اگر این فرمول را یاد بگیرید و دقیق به کار ببندید با اینکه قوانین دریا را نمیدانید، باز هم شما نجات پیدا خواهید کرد و موفق خواهید شد.
خدای متعال آن قوانینی را به بشر می آموزد در این دنیا که آن قوانین منطبق با قوانین طبیعی آفرینش و تاریخ است. یک سلسله هم قوانین تاریخی و انسانی داریم، آنها هم جزو همان قوانین طبیعی به حساب می آید؛ یعنی مثل قوانین طبیعی است. آنچه خدا به انسان تعلیم داده: نماز، زکات، حکومت اسلامی، جهاد، امر به معروف، اخلاق اسلامی، کارهای مالی، عبادات، معاملات و تمام آنچه را به عنوان وظایف و تکالیف به انسان سپرده شده که در این دنیا انجام بدهد، همه آن قوانینی هستند که بر طبق قوانین طبیعی این عالم جعل شدند. اگر بر طبق این قوانین موضوعی که خدا به ما یاد داده که به آن میگوییم تشريع، شرع_ عمل کنیم، خودمان را با مجموعه ی این عالم منطبق قرار داده ایم، والا دنیا به سمتی خواهد رفت و شما به سمت دیگری. اگر شما در مجموع این کارخانه آن مقررات لازم این کارخانه را رعایت نکنید آن دستورالعمل لازم را رعایت نکنید هم این جنسی که در این کارخانه میریزید خراب خواهد شد هم دست خود شما لای چرخ و پر این کارخانه، گیر خواهد کرد، هم احياناً کارخانه فاسد خواهد شد. قوانینی که در این دنیا به وسیله ی غیر خدا به وجود می آید، قوانین بشری که البته بعضی اش ممکن است تصادفاً قوانین درستی در بیاید این گونه است. ما نمیگوییم هر جا قانون بشری است غلط است؛ نه گاهی بشر قوانین درستی هم میفهمد و کشف میکند و جعل میکند، مانعی هم ندارد اما خاطر جمع نمیتوان شد؛ جاهایی هم هست - موارد بیشتری هم هست که شاید انسان نمیتواند قوانین زندگی خودش را در این عالم بفهمد آنجایی که انسان با قوانین غلط خود ساخته در این دنیا زندگی میکند، مثل همین است که انسان در یک کارخانه ای با نشناختن و ندانستن رازهای این کارخانه وارد شده دستش را داده زیر چرخ و پر این کارخانه؛ هم دستش را ضایع کرده و به خطر انداخته، هم این جنسی را که در این کارخانه ریخته شده، خراب کرده، هم احياناً خود کارخانه را خراب کرده. امروز دنیا دارد کارخانه را خراب میکند_ این دستهای قدرتمندان عالم «يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ» : فساد یعنی این؛ دنیا را دارند خراب میکنند؛ این کارخانه را دارند ضایع میکنند. قوانین طبیعی این عالم را دارند ویران میکنند؛ چرا؟ چون قانون الهی در آنجا نیست؛ چون به دستورالعمل دانا و صاحب و مالک و سازنده ی این کارخانه که خدا است توجه نشده این کارخانه را خدا ساخته، پیچ و خمش را خدا بلد است، رموز و اسرارش را او میداند؛ او باید بگوید که ای کسی که میخواهی در این مجموعه زندگی کنی چه جوری زندگی کن. وقتی که آن جوری زندگی کردی آن وقت زندگی زندگی شیرینی خواهد شد؛ دنیا هم آباد خواهد شد. «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ» ؛ اگر چنانچه مردم مؤمن باشند، تقوا داشته باشند، ما یعنی خدای متعال باز خواهیم کرد و خواهیم گشود بر روی آنها برکات همه ی چیزها را. یعنی این کارخانه حداکثر ممکن خیرات خودش را به انسان خواهد داد؛ در سایه ی ایمان و تقوا یعنی در سایه ی رعایت دستورالعمل و نسخه ی خدایی؛ اما اگر چنانچه ین جوری عمل نشود، چه خواهد شد؟ «وَ إِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ التَّسْلَ»؛ فساد در زمین به وجود می آید؛ مفسد في الارض یعنی این؛ یعنی کسانی که انسانها را و عالم را فاسد میکنند برای خاطر اینکه قوانین الهی را نمی شناسند؛ قوانین طبیعی را خدا قرار داده نمی شناسند؛ اینجا بر طبق دستورالعمل خدایی رفتار نمیکنند. حالا همه ی آن قوانین تشریعی، آن تشریعهایی که منطبق با قوانین طبیعی این عالم است، اسمش حق است؛ و همه ی آن چیزهایی بر خلاف قوانین طبیعی این عالم است، اسمش باطل است؛ حق باطل که شنفته اید یعنی این آفرینش حق است؛ آسمان و زمین برحق آفریده شده عمل انسان وقتی منطبق با آن قوانین شد، میشود حق؛ اگر بر خلاف آن شد میشود باطل این معنای حق و باطل است. اگر بر طبق باطل عمل شد فساد به وجود می می آید؛ اگر بر طبق حق رفتار شد صلاح به وجود می آید. پس اینجا میفرماید: «خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ» ؛ خداوند آسمانها و زمین را به حق آفرید و میبینید که این دقت و تدبر در کلمه ی حق و آفرینش برحق آسمان و زمین ما را به چه عوالم وسیعی از معرفت اسلامی میرساند.

برگرفته 33 الی 38 کتاب